Mevsim Değişirken Ruh Halime Neler Oluyor?

Sonbahar ve kış aylarının gelmesiyle duygu durumunuzdaki değişiklikler dikkatinizi çekmeye başladı mı? 

Siz de gün ışığının azalması ve günlerin kısalmasıyla negatif duyguların esiri oldunuz mu?

Cevabınız evet ise; ilk olarak araştırmaları gözden geçirelim. Araştırmalara göre; sonbahar ve kış aylarında gün ışığının azalması ve günlerin kısalmasının canlılar üzerindeki olumsuz etkilerinin yaz aylarına göre daha fazla olduğu görülmüştür. Bu etkileri biyolojik açıdan değerlendirdiğimizde karşımıza “melatonin hormonu” çıkar. Melatonin hormonu günlük ritmimiz için gerekli bir hormondur. Karanlık ortamlarda salgılanır. Organizmanın hareketlerini yavaşlatır, organizmayı uykulu ve yorgun hale getirir. Sonbahar ve kış aylarında gündüzlerin kısalması ve gecelerin uzamasıyla organizma uyanık uyku ritmine ihtiyaç duyar ve doğal bir sonuç olarak daha fazla melatonin üretir. Bu nedenle organizma depresyona yatkın hale gelir. Bu değişimlerin ortaya çıkardığı tipik psikolojik rahatsızlık literatürde “Mevsimsel Depresyon” olarak tanımlanır. Major depresyonun alt alanlarından biri olan mevsimsel depresyonun belirtileri sonbahar ve kış aylarında artarken, ilkbahar ve yaz aylarında azalmaktadır. 

Peki mevsimsel depresyonda olduğunuzu nasıl anlayacaksınız? 

Amerikan Psikiyatri Birliği Tanı Ölçütleri(DSM-V) kitabına göre mevsimsel depresyonun belirtileri şu şekilde sıralanmaktadır:

Enerji kaybı

İştahsızlık

Çökkün ruh hali

Etkinliklerde azalma

Uykusuzluk çekme ya da aşırı uyuma

Cinsel istekte azalma

Dikkat problemleri

Yorgunluk 

Mevsimsel depresyonda olduğunuzu anlamanız için yaşantınızın son iki yılında mevsimlere bağlı olarak yukarıdaki depresyon belirtilerini yaşamış olmanız gerekmektedir. Bu belirtilere sahip olduğunuzu düşünüyorsanız mevsimsel depresyonun tedavisi için psikolojik destek almanız etkili olacaktır. 

“Yukarıdaki belirtilere sahip değilim ama mevsimsel değişikliklerden etkileniyorum.” diyorsanız ruhsal durumunuzu mevsimsel değişikliklerden korumanın yollarını birlikte inceleyelim. 

İnsan zihni, mevsimsel değişikliklere bağlı olarak önlenemeyen ve zincirleme oluşan düşünceler üretir:

 “Bugün yine güneş yok, kötü bir gün olacak.”

“ Kötü bir gün olacaksa dışarı çıkmamın anlamı yok.”

“Zaten yorgunum ve isteksizim, arkadaşlarımla görüşmek beni mutlu etmeyecek.” gibi otomatikleşmiş düşünceler zihinde sıralanır.  Sonbahar kış aylarının gelmesi isteksiziği beraberinde getirir. “Canım istemiyor o zaman evde yatayım” düşüncesi zihni esir alır ve sizi depresif belirtilere doğru sürükler. Kendinizi bir döngünün içinde bulursunuz: İsteksizlik- Etkinlikte bulunmama- Depresif Belirtilerin Artması. Depresif belirtilerden kurtulmanın yolu bu döngüyü kırmaktan geçer. Bu döngüyü kırmak için isteğin gelmesini beklemek işe yaramayacağı gibi döngünüzü daha  da sağlamlaştıracaktır. Döngüyü kırmanın anahtarı ise harekete geçmektir. Hareket halinde olmak; isteği de beraberinde getirecektir. Çıkacağınız bir yol için atacağınız en küçük adım o yolda olma isteğinizi de perçinleyecektir. Düşüncelerin peşinden gitmek yerine etkin olmak depresif belirtileri azaltacaktır. 

Sabah kalktığınızda “Bugün yataktan kalkmak istemiyorum.” düşüncesinin tıpkı bir örümcek ağı gibi sizi sardığı ve ayağa kalkmanızı engellediği oldu mu? Cevabınız evet ise; bilişsel davranışçı yaklaşımın tekniklerinden biri olan “Kalk ve Yap” uygulamasıyla harekete geçtiğinizde isteğin yavaş yavaş geldiğini fark edeceksiniz. 

Unutmayın ki siz düşüncenizden ibaret değilsiniz. Sizi engelleyen düşünce zihin deryanızda sadece bir dalga. Dalgayla mücadele etmeyi bırakıp, onun gelip geçmesini izlemek ve yüzmeye, hareket halinde olmaya devam etmek, ruhsal durumunuzun mevsimsel değişikliklerden olumsuz etkilenmesini önleyecektir.