Ortognatik Cerrahi: Çene Bozukluklarının Cerrahi Tedavisi
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Acil durumlarda 112’yi arayın.
Ortognatik Cerrahi: Çene Bozukluklarının Cerrahi Tedavisi
Çene bozuklukları çoğu zaman yalnızca estetik bir sorun gibi görülür. Oysa alt ve üst çene arasındaki uyumsuzluk çiğnemeyi, konuşmayı, nefes almayı ve çene eklemini de etkiler. Diş telleriyle çözülemeyen iskeletsel bozukluklarda en kalıcı çözüm ortognatik cerrahidir. Bu yazıda tedavinin ne olduğunu, kimlere uygulandığını, hangi aşamalardan oluştuğunu ve iyileşmenin nasıl ilerlediğini bulabilirsiniz.
Ortognatik Cerrahi Nedir?
Ortognatik cerrahi, alt ve üst çene arasındaki iskeletsel uyumsuzlukları düzeltmek için yapılan bir çene cerrahisi yöntemidir. Adı Yunanca "düz" anlamına gelen orthos ile "çene" anlamına gelen gnathos kelimelerinden gelir. Amaç çeneleri birbirine ve yüzün geri kalanına uygun konuma getirmektir.
Sorun yalnızca dişlerin diziliminde değil de çene kemiklerinin boyutunda ya da konumundaysa tek başına ortodontik tedavi yeterli olmaz. Diş telleri dişleri hareket ettirebilir ama kemiğin yerini değiştiremez. Bu durumda çene kemikleri ameliyatla öne, geriye, yukarı ya da aşağı alınır ve yeni yerlerinde titanyum plak ve vidalarla sabitlenir.
Uygulama yalnızca üst çeneye, yalnızca alt çeneye ya da iki çeneye birden yapılabilir. İki çenenin aynı ameliyatta düzeltilmesine çift çene ameliyatı (bimaksiller cerrahi) denir. İşlem genel anestezi altında ve çoğunlukla ağız içinden yapılır, bu yüzden yüzde dışarıdan görünen bir iz kalmaz. Tedaviyi ağız, diş ve çene cerrahı ile ortodontist birlikte planlar ve yürütür.
Hangi Durumlarda Gerekir?
Ortognatik cerrahi, sorunun kaynağı çene kemikleri olduğunda ve ortodontik tedavi tek başına yeterli sonuç vermediğinde gündeme gelir. Karar klinik muayene, sefalometrik röntgen ve gerektiğinde tomografi ile verilir.
İskeletsel Kapanış Bozuklukları
En sık görülen durumlar şunlardır:
● Sınıf III kapanış: Alt çene öndedir ya da üst çene geride kalmıştır. Alt ön dişler üst ön dişlerin önünde kapanır.
● Sınıf II kapanış: Alt çene geride kalmıştır. Profilde çene ucu silik görünür.
● Açık kapanış: Arka dişler temas ederken ön dişler birbirine değmez. Bu yüzden ön dişlerle ısırmak zorlaşır.
● Yüz asimetrisi: Çenelerden birinin bir tarafa kayması yüzün iki yarısı arasında belirgin bir fark oluşturur.
● Üst çene darlığı: Üst diş kavsi alt kavse göre dar kalır ve çapraz kapanış görülür.
Hafif vakalarda dişlerin konumu ortodontik tedaviyle düzeltilerek kemik farkı gizlenebilir. Ancak kemik farkı belirginse diş telleri tek başına kalıcı ve dengeli bir sonuç sağlamaz. Ameliyat, çene gelişimi tamamlandıktan sonra planlanır. Bu süre genellikle kadınlarda 16-18, erkeklerde 18-21 yaş civarına denk gelir. Gelişim bitmeden yapılan bir müdahalede çenenin büyümeye devam etmesi sonucu bozabilir.
Estetik ve Fonksiyonel Sorunlar
Çene uyumsuzluğunun fonksiyonel etkileri günlük hayatı doğrudan etkiler:
● Yiyecekleri ısırmak ve çiğnemek zorlaşır.
● Bazı sesleri çıkarmakta güçlük çekilebilir.
● Dudaklar zorlanmadan kapanmaz.
● Bazı hastalarda çene ekleminde ağrı ve tıklama görülür.
● Dişlerin düzensiz temas etmesi aşınmaya ve diş eti sorunlarına zemin hazırlar.
Alt çenenin geride olduğu bazı hastalarda dil ve yumuşak dokular geriye doğru konumlanır ve üst solunum yolu daralır. Bu durum horlamaya ve uykuda solunum durmasına (uyku apnesi) katkıda bulunabilir. Uygun hastalarda çenelerin öne alınması solunum yolunu genişleterek bu şikayetleri azaltabilir.
Estetik açıdan en çok fark edilen sorunlar belirgin bir çene çıkıntısı, geride kalan çene ucu, gülümserken fazla diş eti görünmesi, uzun ya da kısa görünen bir yüz ve dengesiz bir profildir. Çeneler doğru konuma geldiğinde dudaklar, burun ve çene ucu arasındaki oran da büyük ölçüde düzelir.
Tedavi Aşamaları
Ortognatik cerrahi tek bir ameliyattan ibaret değildir. Ortodonti ve cerrahinin birlikte yürüdüğü, toplamda genellikle 1,5-2 yıl süren planlı bir süreçtir.
Muayene ve planlama: İlk aşamada ağız içi ve yüz fotoğrafları çekilir, röntgen ve tomografi alınır, dişlerin ölçüsü ya da dijital taraması yapılır. Cerrah ve ortodontist bu verilerle çenelerin ne kadar ve hangi yöne hareket etmesi gerektiğini belirler. Günümüzde bu planlama büyük ölçüde üç boyutlu dijital yazılımlarla yapılır ve ameliyatta kullanılacak rehber plaklar (splint) bu plana göre hazırlanır.
Cerrahi öncesi ortodonti: Dişler, diş telleriyle çene kemiği üzerinde doğru konuma getirilir. Bu aşama ortalama 12-18 ay sürer. Bu dönemde kapanış bozukluğu geçici olarak daha belirgin görünebilir. Bu durum, dişlerin ameliyat sonrası yeni çene konumuna tam oturması için planın beklenen bir parçasıdır. Seçilmiş bazı vakalarda bu aşama kısaltılabilir ya da ameliyat önce yapılıp ortodontiye sonra başlanabilir.
Ameliyat: Planlanan hareketler ameliyatta uygulanır. Üst çenede genellikle Le Fort I osteotomisi, alt çenede bilateral sagittal split osteotomi tercih edilir. Gerekirse çene ucu da ayrıca düzeltilir (genioplasti). Ameliyat süresi tek ya da çift çene uygulamasına göre değişir. Hastanede kalış süresi genellikle 1-2 gecedir.
Cerrahi sonrası ortodonti: Kemik iyileşmesi ilerledikten sonra diş kapanışındaki son ayarlar yapılır. Bu aşamada lastikler kullanılabilir. Süreç çoğunlukla 6-12 ay sürer ve diş tellerinin çıkarılmasıyla tamamlanır. Ardından sonucu korumak için pekiştirme aygıtları kullanılır.
İyileşme Süreci
İyileşme kişiden kişiye ve yapılan işlemin kapsamına göre değişse de genel seyir benzerdir.
İlk günler: Şişlik ameliyattan sonraki 2-3 günde en yüksek seviyeye çıkar. İlk 48 saatte soğuk uygulama ve başın yüksekte tutulması şişliğin kontrolüne yardımcı olur. Ağrı genellikle reçete edilen ilaçlarla kontrol altına alınabilir.
İlk haftalar: Şişliğin büyük kısmı 2-3 hafta içinde iner. Kalan hafif ödem birkaç ay içinde tamamen kaybolur. Bu dönemde sıvı ve püre kıvamında beslenilir. Çiğneme gerektiren yiyeceklere hekim onayıyla, genellikle 6-8 hafta sonra geçilir. Ağız hijyeni yumuşak fırça ve hekimin önerdiği gargaralarla sürdürülür. Sigara kemik ve yara iyileşmesini geciktirdiği için bırakılmalıdır.
Dönüş süreci: Çoğu hasta 2-3 hafta içinde işine ya da okuluna döner. Dudakta ve çenede uyuşukluk sık görülür ve çoğunlukla birkaç ay içinde geçer. Kemik iyileşmesi 6-8 haftada büyük ölçüde tamamlanır. Temas gerektiren sporlara dönüş için genellikle birkaç ay beklenir. Yüzdeki son görünüm, ödemin tamamen çekildiği birkaç aylık sürenin sonunda netleşir.